HEMŞİRELİK ÖĞRENCİLERİNİN ACİL TIP HEMŞİRELİĞİNE İLİŞKİN ALGILARININ METAFOR ÖRNEKLERİ

Özet: Bu yazıda metafor nedir, kullanımının yararları , acil tıp hemşireliği algısına dair katılımcıların verdikleri metafor örnekleri tanıtılmıştır

Özet: Bu yazıda metafor nedir, metafor kullanımının yararları ,acil tıp hemşireliği  algısına dair katılımcı  verdikleri metafor örnekleri tanıtılmıştır

İÇERİK

Metaforlar, karşılaştırmalara izin vermesi ve sonrasında problemi doğrudan ifade etmeden bir anlayışa ulaşması nedeniyle psikoloji alanında zemin kazanan edebi araçlardır.

Köklerini Yunanca bir kelime olan metapherein'den (meta: öte, üst; pherein: taşımak) alan metafor, en genel tanımıy­la dolaylı anlatım olarak düşünülebilir. Özünde "Bir yer­ den bir yere taşımak" anlamına gelen metafor, dinleyici­de görsel ve belirgin bir tanımlama yaratarak; görsel ve yaşantısal bir tepki oluşturmaktadır. Metaforların içinde her zaman örtük bir düşünce gizlidir ve örtük düşünce psi­koterapilerde çok değerlidir. Metaforlar aracılığıyla örtük düşüncelerin terapi sürecinde ele alınması daha mümkün hale gelir. (Karaırmak ve Güloğlu, 2012).Metafor, güzel ve anlamlı konuşma yaklaşımından etkilenilerek düşünceleri daha işlevsel ve estetik biçimde anlatabilmek için sosyal bilimler literatürüne girmiştir.

Cambridge Sözlüğünde (2021) metafor, bir şeyi aynı niteliklerden bazılarına sahip başka bir şeyle karşılaştırarak tanımlamanın bir yolu olarak tanımlanmaktadır.

Metafor, bir kavramsal alanı başka bir kavramsal alan açısından anlamak olarak tanımlanır. Bir alanın diğer bir alan sayesinde anlaşılmasına yönelik, herhangi bir tutarlı deneyimler bütününü yeni ve farklı bir deneyimi açıklamada kullanma metafor olarak tanımlanmaktadır. (Kovecses, 2010).

 Metafor kavramının Türkçedeki karşılığı olan eğretileme; bir kavramı başka türlü ifade etme anlamına gelmektedir. Ancak, Demir eğretileme ve istiare gibi kelimelerin metaforun anlamını tam karşlılayamadığını ifade etmektedir. O‟na göre, istiare, ödünç alınan şey; bir kelimenin anlamını geçici olarak başka bir kelime için kullanma; bir sözün gerçek anlamını kaldırarak, benzerliği olan diğer bir anlamı iğreti olarak verme; bir kelimenin anlamını geçici olarak başka bir kelime için kullanma gibi tanımlanabildiği için hem mecaz hem de benzetme özellikleri taşımaktadır. Eğretileme ise istiare kelimesinin Türkçeye aktarılmasıdır. Bu bağlamda eğretileme veya istiare daha çok edebiyatta teşbih, kinaye, benzetme gibi mecaz sanatların edebi ve sanatsal yönüne dem vururken, metafor ise daha çok insan zihninin ve düşüncesinin ortaya çıkardığı bir olgu olarak kullanılmaktadır. (Demir, 2015, s. 14-15).G. F. Beck'e göre de "metaforun özü soyut ilişkileri anlamak veya formüle etmek üzere somut bir imgenin kullanılmasında yatmaktadır"

Metaforlar insanın iç dünyasına tutulan aynalara benzetilebilir. Metafor sayesinde aynaya yansıyan görüntünün yanı sıra    aynadaki görüntünün ötesinin de görülebileceği ifade edilmektedir. (Heston ve Kottman, 1997) 

Metaforun işlevi, danışanın eski düşünce örüntülerini bozarak savunmaya geçmeden kendini keşfetmesine yardım  etmek olarak ifade edilebilir.

 "Fretzin (2001), metaforları kullanmanın avantajlarını şu şekilde açıklar:

1. Kavramsal değişim ile öğrenme için çok faydalı araçlardır.

 2.Gerçek dünyadaki benzerliklere işaret ederek soyut şeylerin anlaşılmasını ve görselleştirilmesini sağlarlar.

  3.Öğrencilerin ilgilerini çekerek  motivasyon  gerçekleştirirler

4.Öğretmenleri, öğrencilerin önceki bilgilerini dikkate almaya zorlarlar ve daha önceki konularla ilgili öğrencilerdeki   yanlış anlamalarını  ortaya çıkmasını sağlarlar." (Akt. Arslan ve Bayrakçı, 2006: 104).

Metaforların kullanımında birden fazla amaç söz konusudur. Nesterova bu işlevleri şöyle sıralar: adlandırma, soyut kavramlar oluşturma, yönlendirme, yeni bilginin üretimi, psikolojik etki, paradigmaların çeşitlendirilmesi, iletişimsel ve eğitsel işlev (Aslan, 2019: 26).

Şimdi  öğretim acil tıp hemşireliği algısına dair katılımcı öğrencilerin  verdikleri metafor örneklerine  geçebiliriz. Metaforlar beş kategori altında toplanmıştır. (Şahin,;2019)

''Acil tıp hemşireliği.......gibidir. Çünkü.........'' şeklinde olan ve içinde boşlukların yer aldığı bir cümle oluşturmaktadır. Anket öncesinde öğrencilerin metafor üretebilmelerine yardımcı olmak ve metafor algılarının harekete geçmesini sağlamak amacıyla metafor olgusu ile ilgili açıklama yapılmış ve örnekler verilmiştir. Çalışmada ''çünkü'' kavramına yer verilerek öğrencilerin acil tıp hemşireliğine ilişkin oluşturdukları metaforlara gerekçe sunmaları istenmiştir. Gerekçe istenmesinin nedeni metaforun üretilme amacının belirlenmek istenmesidir.

Çalışmaya katılmaya gönüllü olan öğrencilere metafor tekniği hakkında bilgilendirme yapılmıştır. Anket formlarının dağıtılmasının ardından katılımcılarda ''acil tıp hemşireliği... gibidir/benzemektedir. Çünkü..... '' cümlesinin de içinde yer aldığı anket formlarının eksiksiz doldurmaları istenmiştir. Benzetmenin herhangi bir şey ( canlı, cansız, özel, genel, soyut, somut) benzetilerek yapılabileceği anlatılmıştır.

1.Öğrencilerin acil tıp hemşireliği hakkında kurmuş olduğu metafor cümlelerinden bulundurması gereken özellikler bakımından acil tıp hemşireliği kategorisine ait bulananları aşağıdaki gibidir.

 KÖ153: ''Acil tıp hemşireliği ahtapot gibidir. Çünkü aynı anda birden fazla işi yapmak zorunda kalmaktadır.

EÖ151: ''Acil tıp hemşireliği atom karınca gibidir. Çünkü hızlı, pratik, çalışkan ve enerjiktir.''

 EÖ138: ''Acil tıp hemşireliği arı gibidir. Çünkü vızır vızır, hızlı ve pratik çalışır.'' KÖ52: ''Acil tıp hemşireliği arı gibidir. Çünkü hızlı ve pratik olmalıdır.'

KÖ86: ''Acil tıp hemşireliği cankurtaran gibidir. Çünkü acil vakalarda en hızlı müdahaleyi doğru şekilde yapan profesyonellerdir.''

'Acil tıp hemşireliği ceo gibidir. Çünkü alanında uzmanlık gerektirir.''

EÖ139: ''Acil tıp hemşireliği gökyüzü gibidir. Çünkü herkesi ayırmadan kucaklayıp tedavi eder.''

KÖ128: ''Acil tıp hemşireliği robot gibidir. Çünkü sürekli ayık olmak zorunda, bilinci hep açık olmalı ve her şeye hakim olmak durumundadır.'

2.Öğrencilerin acil tıp hemşireliği hakkında kurmuş olduğu metafor cümlelerinden olumsuz yönleri ve zorlukları açısından acil tıp hemşireliği kategorisine ait bulananları aşağıda ifade edildiği gibidir.

'Acil tıp hemşireliği asker gibidir. Çünkü beş dakika dinlenebileceği keyfi zamanı yoktur ve her dakika hazır olmak zorundadır.

Acil tıp hemşireliği işçi arı gibidir. Çünkü çok koşturma ve az zamanda çok iş yapma gücü beklenir.''

KÖ89: ''Acil tıp hemşireliği kadrolu amele gibidir. Çünkü iş yülü çok fazladır.''

KÖ105: ''Acil tıp hemşireliği makine gibidir. Çünkü aralıksız çalışarak en iyi performansı göstermesi beklenir

EÖ15: ''Acil tıp hemşireliği yarış atı gibidir. Çünkü çok yoğun tempoda koşturmalı çalışıyorlar

3.Öğrencilerin acil tıp hemşireliği hakkında kurmuş olduğu metafor cümlelerinden önemi açısından acil tıp hemşireliği kategorisine ait bulananları aşağıda ifade edildiği gibidir.

 EÖ149: ''Acil tıp hemşireliği acilin eli ayağı gibidir. Çünkü onlar olmadan acil servis işlemez, işler aksar.''

 KÖ21: ''Acil tıp hemşireliği ağaç gibidir. Çünkü toplum sağlığı için oldukça faydalıdırlar.''

'Acil tıp hemşireliği gündoğumu gibidir. Çünkü acil hemşireleri olmazsa hayatımız kararır.''

 KÖ51: ''Acil tıp hemşireliği hastanenin kalbi gibidir. Çünkü ilk müdahaleyi onlar gerçekleştirir ve onlar olmadan sağlık sistemi olmaz.'

' KÖ17: ''Acil tıp hemşireliği hastanenin karotis arteri gibidir. Çünkü onlar olmazsa olmazdır.''

EÖ126: ''Acil tıp hemşireliği saat gibidir. Çünkü işini yaparken her saniyenin önemi vardır.''

4.Öğrencilerin acil tıp hemşireliği hakkında kurmuş olduğu cümleler içinden işleyiş ve çalışma ortamı açısından acil tıp hemşireliği kategorisine ait bulananları aşağıda ifade edildiği gibidir.

 KÖ19: ''Acil tıp hemşireliği aksiyon filmi gibidir. Çünkü sürekli yeni vaka ve birçok türden insan görülür.''

 KÖ83: ''Acil tıp hemşireliği at yarışı gibidir. Çünkü heyecanı yüksektir ve ne zaman ne olacağı belli olmaz.

'' KÖ88: ''Acil tıp hemşireliği bilim kurgu filmi gibidir. Çünkü acilde ne zaman ne olacağını kestirmek mümkün değildir.''

 KÖ14: ''Acil tıp hemşireliği boksör gibidir. Çünkü sürekli hareket halindedir ve sürekli heyecan yaşar.

EÖ47: ''Acil tıp hemşireliği kurtarıcı melek gibidir. Çünkü hasta ve yaralıya ilk müdahaleyi onlar yapar.

'' KÖ100: ''Acil tıp hemşireliği macera gibidir. Çünkü iş yaparken çok şey öğreniyorsun aynı zamanda insanı çekiyor, merak uyandırıyor.''

5.Öğrencilerin acil tıp hemşireliği hakkında kurmuş olduğu cümleler arasından sosyal destek sağlayıcı olarak acil tıp hemşireliği kategorisine ait bulananları aşağıda ifade edildiği gibidir.

 EÖ135: ''Acil tıp hemşireliği ağrı kesici gibidir. Çünkü zorda olanın yardımına koşar acısını dindirir.''

EÖ146: ''Acil tıp hemşireliği anne gibidir. Çünkü iyiliğin Nirvana yaptığı meslektir.'

EÖ25: ''Acil tıp hemşireliği gün doğumu gibidir. Çünkü onlar insan sağlığı ve yaşamı için bir umuttur.'' KÖ1: ''Acil tıp hemşireliği güneş gibidir. Çünkü en umutsuz anda ışık saçar.

'' EÖ37: ''Acil tıp hemşireliği güneş gibidir. Çünkü bilgisi ile aydınlatır, destek olur.''

: ''Acil tıp hemşireliği internet gibidir. Çünkü bilgisine ve yardımına her an ihtiyaç duyulur.''

 KÖ157: ''Acil tıp hemşireliği kurtarıcı gibidir. Çünkü hastaların en zor ve sıkıntılı anlarında yanlarında olur.'

' KÖ38: ''Acil tıp hemşireliği mum ışığı gibidir. Çünkü çaresiz gelen hastayı aydınlatır, bilgilendirir.''

KÖ113: ''Acil tıp hemşireliği silgi gibidir. Çünkü kötü giden şeyleri düzelterek olumsuz giden olayları yoluna  sokar.'

' KÖ76: ''Acil tıp hemşireliği stres topu gibidir. Çünkü ortamı ve insanları sakinleştirmek onlara düşer

Öğrencilerin üretilmiş olduğu metaforlar yazılan metaforun gerekçesi dikkate alınarak 5 farklı kavramsal kategori altında toplanmıştır. Acil tıp hemşireliğine ilişkin üretilen metaforların çoğunlukla ''bulundurması gereken özellikler bakımından acil tıp hemşireliği'' kavramsal kategorisinde yoğunlaştığı ortaya çıkmıştır. Öğrenciler acil hemşireliğini en çok karınca metaforunu kullanarak ifade etmiştir. Sık tekrarlanan diğer metaforlar ise arı, hızır, anne, cankurtaran, ahtapot, makine ve çita metaforlarıdır.

Aslan, H. (2019). Yolcu Filmi Bağlamında Sinemada Yol ve Yolcu Metaforu.
(Yüksek Lisans Tezi). Ulusal Tez Merkezi veri tabanından erişildi. (Erişim no: 553196).

Arslan, M. ve Bayrakçı, M. (2006). "Metaforik Düşünme ve Öğrenme Yaklaşımının Eğitim-Öğretim Açısından İncelenmesi", Milli Eğitim, Sayı:171, ss100-108.

Demir, G. Y. (2015). Çevirenin Ön Sözü G. L. johnson içinde Metaforlar: Hayat, Anlam ve Dil (s. 14-15). içinde İstanbul: Ġthaki Yayınları.

Heston, M. L. ve Kottman, T. (1997). Movies as metaphors:
A counseling intervention. Journal of Humanistic Education and Development, 36(2), 9

Karaırmak, Ö. ve Güloğlu, B. (2012). Metafor: Danışan ve psikolojik danışman arasındaki köprü. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(37), 122-135

Karaırmak, Ö. (2015). Çocukla Psikolojik Danışmada Metaforik Süreç
( Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi 2015, 5 (43) 115-127

Şahin, S ( 2019) Hemşirelik Öğrencilerinin Acil Tıp Hemşireliğine iİişkin Algılarının Metafor Analizi.Yüksek Lisans Tezi. Tokat Gazi Osman Paşa Üniversitesi