AİLE YAŞAM MEMNUNİYETİ

Aile yaşam memnuniyeti, ailelerin ihtiyaçlarını karşılayabilecek durumda olmaları, hedeflerine birlikte ulaşabilmeri v.b. kapsar.

Aile, bireyin yaşamında önemli bir role sahip olmakla birlikte toplumun en küçük birimidir. Ayrıca aile hem beden hem de ruh sağlığı açısından gerekli sevgi, şefkat, bakım ve ilgi bulunabilecek en doğal ortamlardan birisidir. (Bulut, 1993). Aile kavramı, aralarında kan bağı bulunan bireylerin düzenli olarak destek ve bakım gereksinimlerinin giderildiği ve birbirleriyle ilgilenen bireylerden meydana gelen bir bütünü ifade etmektedir. (Park ve diğerleri, 2003; Poston, 2003).

Yaşam kalitesi nesnel ve öznel boyutları olan, kişiler için farklı anlamlar taşıyan karmaşık bir kavramdır. Bireylerin yaşam kalitelerini değerlendirmek için çeşitli ölçütler kullanılmakla birlikte insan yaşamının temel amacı olarak düşünülen mutluluk yüksek yaşam kalitesini, üzüntü ise düşük yaşam kalitesini açıklamaktadır. (Savari ve ark., 2021) Yaşam kalitesi, çoğunlukla kişinin sağlık durumu, mutlu olma düzeyi, benlik saygısı, mental iyiliği gibi kategorilerin çeşitli boyutlarını içeren kavramlarla tanımlanmaktadır.

Yaşam kalitesi kişisel beklentilerin karşılanması, kişisel gelişim olanaklarından faydalanılması ve bireyin bunları yeterli olarak algılayabilmesidir. (Shin & Johnson, 1978). Kaliteli yaşam ise kişinin çevresi üzerinde kontrol sağlayabilmesi, seçimlerini özgür iradeyle yapması, gereksinimlerini kolaylıkla sağlayabilmesi ve anlamlı bir yaşam sürdürebilmesidir. (Cılga, 1994).

Aile yaşam kalitesinin kapsamı, farklı kaynaklarda farklı biçimlerde ele alınmaktadır. Park ve arkadaşlarına (2003) göre aile yaşam kalitesinden memnun olmak  şu şekilde tanımlanabilir:

1. a) Ailenin ihtiyaçlarının karşılanması,
2. b) Aile üyelerinin birlikte yaşamaktan zevk almaları,
3. c) Aile üyelerinin kendileri için önemli şeyleri yapabilme şansına sahip olmaları

Aile, toplumda sosyal sistemin daha iyi işlemesi üzerinde etkisi olan önemli bir kurumdur. Bir ailenin işleyişini geliştirmek için daha yüksek düzeyde aile yaşam memnuniyeti gereklidir. Ailenin yaşam memnuniyetini, ailelerin sosyal ve ekonomik ihtiyaçlarını iyi bir şekilde karşılaması ve aile bireylerinin kendileri için yaşama dair hedeflerinin olması olarak tanımlamak mümkündür. (Park ve diğ., 2002).

Meral ve arkadaşları çalışmalarında (2013) aile yaşam kalitesini ailenin gereksinimlerini karşılayabilmesi, ailedeki her ferdin kendisiyle ilgili önemli gördüğü şeyleri uygulayabilmesi ve birlikte yaşamaktan keyif almaları şeklinde tanımlamış ve aile etkileşimi, ebeveynlik, duygusal yeterlik, fiziksel/materyal/finansal yeterlik ve yetersizliğe ilişkin destek olmak üzere 5 alt boyutta ele almıştır.

 Canarslan ve Ahmetoğlu'nun (2015) çalışmasında ise aile yaşam kalitesi, ailelerin ihtiyaçlarını karşılayabilecek durumda olmaları, aile üyeleri için anlam ifade eden hedeflere sahip olmaları, birlikte yaşamaları ve bunlara ulaşabilmeleri olarak açıklanmıştır

Avusturalya, Kanada ve İsrail' de aile yaşam kalitesi ile ilgili yapılan araştırmalar ışığında, bu kavramla ilgili dokuz boyut belirlendi. (Smith-Bird ve Turnbull, 2005). Bunlar:

 * Sağlık : Aile üyelerinin bedensel ve ruhsal iyilik hali,

* Ekonomik iyilik hali : Ailenin ekonomik geliri,

 * Aile ilişkileri : Aile içi ilişkilerden memnun olma,

 * Diğer insanlardan destek alma : Aile ve akrabalarla vakit geçirme, onlardan destek görme

* Engel durumu ile ilgili hizmetlerden destek alma

*Dini ve toplumsal inançlar

* Kariyer : Aile üyelerinin iş ve meslek durumları,

 * Boş zaman etkinlikleri ve yaşamdan zevk alma,

 *Toplumsal katılım : Çeşitli gruplara, organizasyonlara katılma (Smith-Bird ve Turnbull, 2005; Isaacs ve ark., 2007).

Aynı şekilde aile ve bireyleri değişen koşullara karşı erken adapte olarak sürdürülebilir bir iyileşme sağlamalıdır. Yaşam koşullarını ve memnuniyetini en iyiye taşımaya çalışan ailelerin mutluluğunu etkileyen birçok majör faktör bulunmaktadır. Ailelerin yaşam memnuniyetlerini belirleyen en önemli faktörlerden birisi ailenin gelir düzeyidir. Ailedeki tüm bireylerin sosyal ve ekonomik ihtiyaçlarının karşılanması ve bunun sürdürülebilir olması bir aile açısından çok önemli olmakla birlikte gelir düzeyinin yaşam koşullarının değişimine göre de artış göstermesi büyük önem taşımaktadır. Gelir durumları iyi olmayan ailelerin yaşam kaliteleri dolayısıyla da yaşam memnuniyetleri düşüktür. Ailelerin gelir düzeyleri artıkça ailelerin gelirlerini sağlayan kişilerin işlerinden ve iş güvencelerinden, sahip oldukları konuttan, arabadan, tasarruf durumlarından memnun olduğu görülmüştür. (Aydıner Boylu ve Paçacıoğlu, 2016).

 Ailelerin yaşam memnuniyetlerini etkileyen en önemli faktörlerden birisi de konut koşullarının iyi olmasıdır. Yaşanılan konut, insanların temel ihtiyaçlarından olan barınma 6 ihtiyacını karşılaması bakımından büyük önem taşımaktadır. Aile için ideal bir konutun barınma, güvenlik, rahatlık, mahremiyet, dinlenme ve sağlık açısından da uygun özelliklere sahip olması gereklidir. Gelir durumları iyi olan ailelerin yaşadıkları konuttan memnuniyet durumları yüksek olup, yaşam memnuniyetleri de yüksek olmaktadır. (Aydıner Boylu ve Paçacıoğlu, 2016).

 Ailelerin yaşam memnuniyetlerini arttıran bir diğer önemli faktör ise ailelerin birbirleriyle kaliteli serbest zaman geçirebilmesidir. (Aydıner Boylu ve Paçacıoğlu, 2016). Günümüzde serbest zaman kavramı iş ve okul dışında kalan zamanı kapsamaktadır. Serbest zaman aktiviteleri ise aileye huzur, mutluluk, neşe veren ve eğlenceli aktivitelerin bütünü olarak değerlendirilebilir. Aile bireylerinin ev içinde veya dışında serbest zamanlarında beraber vakit geçirebilmesi, ailelerin temel fonksiyonları arasında yer almaktadır. Aile içinde serbest zamanlarında birbirleriyle vakit geçiren, alışveriş yapan, sinemaya giden, pikniğe giden, oyunlar oynayan, dizi izleyen ebeveyn ve çocukların daha mutlu oldukları dolayısıyla yaşam memnuniyetlerinin daha yüksek olduğu görülmüştür. (Kılıç, 2011).

Kişinin diğer aile fertleri ile beraber keyifli ve kaliteli vakit  geçirmesi, hayatlarında var olan sorunlara ailecek hep birlikte çözüm aranması, aile fertlerinin birbirlerine yakınlığı ve bağlılığı, ailede bireylere çeşitli konularda sağlanılan koşullar aile yaşam kalitesinin önemli belirleyicileridir. (Özmete, ). Ayrıca aile yaşam kalitesini; ailenin birbiri içinde olan iletişimi ve beraberliği, maddi durumu, ebeveynlerin üzerine aldıkları sorumlulukları ve aile bireylerinin duygusal iyi oluşları da etkilemektedir. Sağlık imkanlarından yeteri kadar faydalanabilme, bir işte çalışma ve meslek sahibi olma ve maddi yönden iyi oluş da aile yaşam kalitesini ele alırken önemli olan faktörler içinde gösterilmektedir. Bu faktörlerde sosyo-ekonomik açıdan farklılıklar olması durumunda, ailelerin yaşam kalitesi düzeyini etkileyebileceği tahmin edilmektedir. (Poston ve diğ,2003).

Fiziksel ve maddi gereksinimlerini karşılayamama da yaşam kalitesini ciddi derecede düşüren etmenlerdendir. Bireyin hayatını sürdürebilmesi için sağlık, eğitim, ulaşım gibi maddi gereksinimlerini yönetebilmesi gerekir. Bu nedenle bu ihtiyaçları karşılayacak bir gelirinin olmaması yaşam standartlarını düşürebilmektedir. (Söğüt, 2018) Yaşam kalitesini etkileyen alanların herhangi birinin bir diğerinden daha üstün ya da önemli olduğu düşünülmemelidir, çünkü etkilerinin nasıl algılandığı kişiye özeldir.

Kaynakça
Aydıner Boylu, A. (2007). Ailelerin yaşam kalitelerini etkileyen bazı objektif ve subjektif göstergelerin incelenmesi. Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Bulut, I. (1993). Ruh hastalığının aile işlevlerine etkisi. Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı.
Cılga, İ. (1994). Gençlik ve yaşam niteliği. Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü Yayınları.
Isaacs BJ, Brown I, Brown RI, Baum N, Myerscough T, Neikrug S et al.(2007). The ınternational family quality of life project: goals and description of a survey tool. Journal of Policy and Practice in Intellectual Disabilities, 4(3), 177--185.
Kılıç, M. (2011). Aile ve serbest zaman ilişkisi: Düzce örneği. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 27-49.
Meral BF, Cavkaytar A. (2013). Beach Center Aile Yaşam Kalitesi Ölçeği'nin Türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim ve Bilim, 38 (170), 49-60.
Özmete E. Aile yaşam kalitesi dinamikleri: Aile iletişimi, ebeveyn sorumlulukları, duygusal, duygusal refah, fiziksel materyal refahın algılanması. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2010:3(11);455-465. 124.
Paçacıoğlu, B. (2018). Üç farklı kuşaktaki evli kadın ve erkeklerin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları ile aile işlevleri arasındaki ilişki. Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi; Ankara.
Poston D, Turnbull A, Park J, Mannan H, Marquis J, Wang M. Family quality of life: A qualitative inquiry. Mental Retardation, 2003:41(5); 313-- 328.
Smith-Bird, E., Turnbull, A.P. (2005), "Linking Positive Behavior Support To Family Quality Of Life Outcomes", Journal of Positive Behavior Interventions, 7, 3, 174-180.
Söğüt, D. (2018). Çocuğu kaynaştırma öğrencisi olan ve normal gelişim gösteren annelerin aile yaşam kalitelerinin farklı demografik değişkenler açısından incelenmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü